TANGUER

v.intr. Tar colgando [unha cousa] al tempo que se move un pouquín d'un lao pra outro.

  Ex.: Iba pañar amoras d'arto en arto cúa bolsía tanguendo na mao.


[NOTA: A palabra tanguer úsase con este sentido en Andés (Navia). A definición y el exemplo (un pouco retocao porque era mui largo) son de Marián. Muitas gracias pola aportación].

MAZAGUATAS

s. m. y f. Persona compangúa qu'anda adulando a todos y dándoyes golpecíos nos hombros pra quedar ben con quenquera. AF.: lambecules.

RETAFILA

s.f. Riña ou reprimenda larga, "sermón".

      Ex.: Nun te volvo chamar por teléfono, que nun fais más que riñirme. Sempre me tas soltando unhas retafilas que me dan ganas de colgar. // Botóuye el padre unha retafila, que nun ye van quedar ganas de volver chegar tan tarde.


[NOTA: Nel Vocabulario d'A Veiga, de Fernández Vior, aparece recoyida esta palabra con esta definición: "Retahíla, serie de cosas que se mencionan o suceden en orden", y el exemplo: ¡Botóu unha retafila de cagamèntos! É unha acepción mui relacionada coa nosa, peró máis xeneral. Pareceunos ben amecer ese significao porque ten un matiz un pouco diferente, anque nun deixa de ser unha serie de reproches, un montón de palabras duras ditas unhas despós das outas, como "en fileira". Tamén recoyen a palabra Jacinto Díaz López y Manuel García 'Galano' nel sou Vocabulario d'A Roda, peró nun la definen, senón que se limitan a dar el equivalente casteyano "retahíla"].

ESTUDIAR

Ademáis das acepcióis comúis col casteyano, en gallego-asturiano el verbo estudiar tamén ten unha acepción transitiva:


v.tr.: Pagarye os estudios [a alguén]. Ex.:  Os meus padres fixeron muitísimo sacrificio: estudiáronnos a todos y daquela tíamos qu'ir a Uviedo, qu'aquí nun había instituto. // ¿Por qué pensas qu'é abogao? Estudióulo un señor de Madrid que vía todos os veraos y que s'encariñóu lamar con él. Se non, ¿d'unde iban sacar pa estudialo?

AXUXAR / AXOUXAR

  v.tr. Botar [a unha persona ou animal] del sito movendo as maos varias veces hacía fóra y fendo el sonido "xxxxxxxx...." ou pronunciando a voz "xo".  Ex.: Sempre qu'entramos nosoutros, ponse a axuxar al gato. Nun sei se irá con segundas. [AF.: estornar, escorrentar, escorrer].  2. Agobiar a unha persona pra que marche.   Ex.: Xa me vou, nía, nun fai falta que m'axuxes. 

Col verbo axuxar esiste tamén a espresión: "axúxala, madre", que s'utiliza condo se ye fain festas a un crianzo.

    

¡Axúxala, madre!

DENTE

Cua palabra dente recoyemos dúas espresióis:

            1. retorcer el dente 

significa: 'tar rabioso, anoxao por algo sen dicir ás claras el motivo, senón rumiándolo pra ún con resqueimor ou relatando pol baxo'.

      Exs.: -¿Qué che dixo el home d'ir mañá a Ribadeo?
              - Decir nun me dixo nada, peró quedóu retorcendo el dente. //
         
          Nun ye debéu gustar nada al tío el asunto da boda. Ben sei que retorcéu muitísimo el dente.


                       

       2. [ser] de dente revirao

Significa 'ser retorcido, mui repunante y nun tar nunca conforme con nada'.

   Ex.: A ver cómo repartides esa herencia. Tede cuidao con X., que xa sabedes qu'é de dente revirao y vos mete nun pleito por un peleyo de castaña.

OREYÁN, -Á

                      


adx. Cuas oreyas grandes y desapegadas da cabeza.   [AF. oreyudo]

REINAR

v. intr. Sentir inclinación irresistible a algo. Nun poder dominar un vicio ou inclinación. SIN.: manar.

Ex.: -É que nun lo pode evitar. Réinaye el roubar.




[NOTA: Desque tía publicada xa esta entrada, un informante mantarego fíxome ver que xa taba recoyida nel vocabulario d'A Veiga de Fdez. Vior, cousa que puiden comprobar eu inmediatamente despós. Decidín nun borrala d'A Salvadeira, contra os meus propios criterios de selección, porque é unha forma xa bastante perdida que merece que se ye día un pouco de visibilidá pa que nun s'esqueiza totalmente y porque dende aquí podemos falar sobre ela y averiguar máis cousas sobre a súa estensión, uso y posible orixe.]

NORDÉS DE TRAMPA

                           

Chámase nordés (ou nordeste) de trampa á variedá del vento que vén d'entre el norte y el este que nun responde ás características máis frecuentes nos ventos d'esta procedencia, como acalmar á tardía ou ir acompañaos de bon tempo.

Ex.: Nun paróu de bruar en toda a noite, movíanse as portas y ventás que metía medo. É qu'era nordeste de trampa. // -Vas salir a pescar? Ten cuidao, que nun é nordés, é de trampa.


[NOTA: Relacionao col noso "nordés de trampa", hai un ditame asturiano que diz: "Nordeste qu'a la marea nun vien, trampa tien".]

APULMONAR

v. tr. Fer que alguén se sinta mal dándoye un disgusto. Ex.: Se yo dices a tou padre, apulmónaslo. // Que nun te vexa cómo tas, vas apulmonarla.

Tamén s'utiliza como pronominal:  Uf, xa tou un pouco miyor, que condo mo contóu apulmoneime toda. // Nun la podo ver. Cada vez que la topo por ei, veño apulmonada. Neste caso úsase condo a ún parece que ye falta el aire por algún disgusto, mala noticia ou por unha situación desagradable.