MOZO

A palabra mozo aparece nel espresión humorística

          "bon mozo, sin oreyas nin pescozo"

que s'usa pra burlarse de quen chufa a guapura dun mozo que ta mui lonxe de ser tan perfecto como lo queren pintar.

Ex.:  -¡Pos vaya bon mozo que se botóu María!
        -Sí, sí, bon mozo, sin oreyas nin pescozo.

LEVAR

               

          

Esiste unha espresión en galego-asturiano que, dende el sou sentido orixinal, foi ampliando os usos hasta utilizarse en contextos abondo diferentes. Tamos referíndonos al espresión

          Nada lo leva, nada lo trai.

Nun principio utilizábase pra falar da dificultá d'equilibrar a pesa ou balanza (tanto a romana como a de pratos), porque un pouco máis de peso nun lao ou noutro fía mover el fiel del sou sitio. Dende este sentido orixinal, el espresión empezouse a utilizar tamén en cualquer situación unde costa caro acertar col punto esacto ou unde é difícil ser precisos.

Por ex.:

- Has a deixar cocendo eso un pouco maís, que parece que ta inda crudo.
- Si lo deixo, vai tar durísimo, que xa me pasóu máis veces con esta masa: nada la leva y nada la trai.


Tamén s'utiliza nun sentido figurao, pra referirse a unha persona voluble, que cambia d'opinión con frecuencia ou que s'enfada con facilidá.

  - ¿Pos tas enfadao con Paco? Si tábades ben amigos hai un pedacín...
  - Boh... Nada lo leva, nada lo trai. Picóuse porque ye dixen qu'era unhos petardos os del Sporting...









     

CALDEIRO

                    


A palabra caldeiro aparece nel espresión:

 (por) unde vai el asa, que vaya el caldeiro,

que quer dicir qu'unha vez que xa se perdéu algo, nun importa perdelo todo dafeito. A connotación máis clara é de resignación y s'utiliza al hora de tomar unha decisión que pode parece arriesgada ou pouco sensata, porque xa foi precedida d'outra acción que supuxo pérdida pra'l que la tomóu.

Ex.:

- ¿Vasme comprar tamén os zapatos y el bolso? ¡Peró si xa me comprache el vestido y a chaqueta y foron carísimos!

- Anda, nía, anda; por unde vai el asa, que vaya el caldeiro...


Asoméñase al espresión casteyana "De perdidos al río".

PICOFURÓN

                 

s.m. Cualquera das distintas especies d'aves da familia das Picidae que viven nel occidente d'Asturias, que se caracterizan por furar a madera dos árboles col sou pico.


[Esta palabra xa la incluíramos nel vocabulario recoyido en Lletres Asturianes nº 84, peró nun sentido figurado, condo s'utiliza como insulto referido ás personas con un focico pronunciado. Faltábanos el sentido recto da palabra, que recoyemos agora].

RESQUICIO

s.m. Refugayo, resto, pedazos mui pequenos que quedan d'algo máis grande. (Úsase muito en plural). Exs.: Nun deixóu del pastel máis qu'os resquicios. // Vai comprar azucre, que nun queda nin resquicio.


[Nesta palabra temos un bon exemplo de falsos amigos entre el casteyano y el galego-asturiano. Resquicio en casteyano é unha regandixa pola que se pode ver, ou unha abertura estreta entre a porta ou ventá y el sou marco. Namáis en Venezuela -según os datos dos diccionarios da lingua española- a palabra 'resquicio' ten el mesmo significao del galego-asturiano, ou un signifcao mui asomeñao.]

BRANCAL

adx. De color branca.

Ex.:  -Ei nos vén Manolo todo brancal cua camisa dos domingos. Á Manolo, pos nun teis más calzóis qu'esos, ho? 


[NOTA: En galego, ese adxetivo úsase pra referirse ás queirotas, pra estremar as que tein flores brancas das qu'as tein moradas. En asturiano úsase el adxetivo blancal pra referirse ás castañas con arizo branco y pouco pincho. En galego-asturiano, chámase herba brancal á especie herbácea Holcus Lanatus, como recoye Xosé Miguel Suárez nel sou blog Herbas y florías. En todos os casos, brancal úsase pra referirse a algo de color branca ou abrancazada. Peró el uso que recoyín eu en Salave ten un valor máis xeneral, pos indica que non solo se limita ás especies vexetales senón que se pode aplicar a cualquer cousa de color branca].

TINAXO

s.m. Cuba grande apoyada en tres pés na que se verquen os feixes d'uvas das cestas vendimegas pra ser pisadas.


[Palabra apurrida por Iván de Cazarón, qu'a recoyéu en Pelorde (Pezós) de boca de Ricardo Cotarelo Restrepo, "Ricardo de Pelorde". Gracias mil].

BAFARIDO

s.m. Golpe repentino de mal olor.

  Ex.: Nun me penso achegar a él, que me bota sempre cada bafarido que m'afoga.

[Asoméñase á palabra bafarada, que tampouco recoyen os vocabularios. De feito, poden ser equivalentes, peró bafarada úsase tamén referíndose a un golpe d'aire calente (anque sigue tendo el matiz de "aire desagradable"), mentres que bafarido solo s'usa pra referirse a un cheiror inesperado y é similar a tafo.
   Díaz López y García Galano recoyen bafido y Suárez Fernández, bafo, con definicióis aparecidas. Os dous vocabularios recoyen tafarido, abondo máis frecuente.].

OS CAIS DE FRANCIA

        Esiste unha espresión mui chocante que sentín muitas veces pola nosa terra:

                     A [ese/esa] conócenlo[/a] hasta os cais de Francia,

querendo dicir, evidentemente, qu'esa persona é mui conocida. Peró hai ter en conta qu'el espresión ten un matiz despectivo. Ouguinla muitas veces, con connotacióis claramente machistas, referida a unha muyer pra dar a entender que tuvo muitas relacióis con homes diferentes.




               



             

   

BALTRIAR

v. intr.: Golpear repetidamente [unha cousa, particularmente unha porta ou ventá] pola mor del vento ou d'unha corrente d'aire.

Ex.: Vai cerrar esa contra, que che ta baltriando toda a tarde y xa nos ten alouriados. // ¡Menos mal que paróu el nordés! Baltriaban todas as portas da casa.