SANTO

  

 El adxetivo santo úsase nel espresión 

                   santo dos pés queimados.

É un uso irónico que sirve pra retrucarye a alguén que se chama a sí mesmo "santo", querse dicir, que chufa de portarse ben y nun fer daqué de ruín. É evidente qu'el qu'usa esta espresión considera qu'el outra persona nun ten muito de búa y qu'el sou sito é, máis ben, el inferno.

   Exs: 

       1.

               - ¿¿Eu?? ¡Qu'iba ferlo eu, que sou un santín...!

               - Sí, sí, santín dos pés queimaos...

        2.

               - Déixaye ir col mozo. ¡Si é un santo!

               - Dirás un santo dos pés queimados. Anda, méteye el dedo na boca...

            

              

    

MAL

 

A nosa palabra tradicional pra referirse á enfermedá é mal. Ex.: Nun sei qué mal ten. que os médicos nun ye poden fer nada. Este significado ta recoyido, entre outros, nel Vocabulario da Veiga de Fernández Vior (1998) y tamén esiste en casteyano, unde xa nun s'utiliza muito na fala habitual (sí na lingua culta ou literaria), mentres qu'en galego-asturiano sigue sendo unha palabra usual nas conversacióis diarias. Peró nun la traigo hoi á Salvadeira por ela mesma, senón porque forma parte dun ditame que nun queremos que s'esqueiza:

                       El mal apanda cabalos.

Quer dicir que cualquera, hasta el máis forte y el que ten máis enerxía, condo ta malo de gravedá, achícase, nun ten agayo pra nada y nun ye queda máis romedio qu'asosegar y tar parao, sin trabayar nin fer miga.

EMPERICOLA(D)O, -A

 adx. 1. Qu'é máis alto de lo normal y acabao en pico ou punta. Ex.: Vaime a Laura comprar unha bobina de filo branco, qu'este carrete empericolao que coyín nos chinos nun me val pr'á máquina. // Á Ovidio, nun me poñas ese repolo; miyor quero ún destos empericolados. // ¿Pos d'únde sacache ese árbol de Navidá tan empericolao?

2. Mui pinoso [un tarrén, unha costa, unhas escaleiras...]. Ex.: Fun verye a casa, peró quedén nel piso de baxo. ¡Eu nun subo por aquelas escaleiras todas empericoladas! // ¿Fuche de vacacióis a San Francisco? ¿Y tuviche naquela caye empiricolada que sal nas películas?

¡FELICES PASCUAS!

LAGAMAR

 

     

s. m. 1.  Masa d'augua salada estancada. 2. Fig. Chagoza; tarrén ou prao chen d'augua. 

 Ex.: Deixou un grifo aberto y condo entrén nel baño... Aquelo, mialma, parecía un lagamar. // Chovéu a doiro toda a mañá y ta el campo feito un lagamar.  // Hai que suspender el partido se nun ques que xuguemos nun lagamar. 

RELAXAR

v. tr. Provocar [un alimento] indixestión ou dixestión pesada acompañada de refluxo gástrico.


NOTAS D'USO:
Úsase en oracióis transitivas unde el SUXETO é [el alimento] y el COMPLEMENTO é [el estómago].

  Ex: Nun me botes congro, que sempre me relaxa el estómago.

Tamén s'usa en construcióis medias, unde el SUXETO é [el estómago]:

   Ex.: Eu nun vou recuncar, nun vaya relaxárseme el estómago.

 

FOCO

                     

El adxetivo foco, que significa 'profundo', tamén pode referirse a personas condo forma parte del espresión

                foco hasta as uñas

que quer dicir 'persona que come muito y parez que nunca ten fartura'. É asomeñao a comichón, golitrón ou fartón, peró sempre col matiz de que a persona parez que nunca dá matado a fame.

MATAR

        


  Esiste unha espresión en Tapia que se diz despós de comer condo se tein muitas ganas:


                            Matén a quen me mataba.


Evidentemente, fai referencia á fame sin nomala, lo que supón un exemplo curioso de alusión y de xogo de palabras na fala popular.

XA TA

                                  


En Tapia y a súa contornada úsase unha espresión burlúa pra contestar a quen diz: "Xa ta".

Pos se é xata, pral ano que vén é vaca.

Ex.:  - ¿Veis ou nun veis? Acaba eso, que teño que marchar.

         - Espera, ho, que xa ta.

         - Pos se é xata, pral ano que vén é vaca.

REGALAR

                                                         


  Con regalar faise un xogo de palabras coas dúas acepcióis del verbo (doble sentido):

         1. Fer un regalo a daquén.
         2. Abrir muito os oyos.

A quen quere saber qué ye regalaron a alguén pola ocasión que seña (Reyes, aniversarios...) contéstaseye deste xeito:

         - ¿Qué che regalaron?
      -  Os oyos.

É outra contestación burlúa das muitas qu'esisten en galego-asturiano y que tamos recoyendo na Salvadeira.

PUXO

     

A palabra puxo, que significa 'esforzo del corpo pra espulsar algo', utilízase tamén nel espresión

              ter puxos  

que s'utiliza pra referirse a unha persona soberbia, mui orguyosa, que se cre superior aos demáis. É algo asomeñao al espresión casteyana "tener aires de grandeza".

Ex.:   - Como iba con esa xente, fixo que nun me conocía...

         -  Ai, é que sempre tuvo muitos puxos.