Este blog pretende contribuír a salvar palabras de noso que teñan a punto de morrer porque a xente nova nun las conoce ou cuase nun las usa.

Agradecemos a colaboración de todos. Podedes aportar palabras novas, comentar as esistentes ou faceryes correccióis. Tamén podedes amecer datos interesantes sobre as palabras que recoyamos: exemplos d'uso, acepcióis diferentes, comentarios sobre a construcción gramatical ou cualquera outra cousa que vos pareza relevante.

Solo admitimos palabras que nun teñan xa recoyidas nestas recopilacióis:

- Suárez Fdez., X. M. (1996): Vocabulario de Mántaras (Tapia).
- Díaz López, J. & M. García Galano (1996): Vocabulario d'A Roda.
- Fernández Vior, J. A. (1998): Vocabulario da Veiga.
- Álvarez Lebredo, M. C. (2003): "Pequena contribución léxica al galego asturiano".

Nel índiz alfabético d'etiquetas podedes topar fácilmente as que vamos publicando.

Amáis de palabras, recoyemos ditames y espresióis. Podedes enviar as vosas contribucióis por medio dun comentario a unha entrada concreta, ou a este correo:
currosenriquez.castellano@gmail.com

¡SALVEMOS EL GALEGO-ASTURIANO!








martes, 9 de novembro de 2021

MONTE RONDO

 

   

Na fala popular el monte Rondo (pico na parte occidental del conceyo del Franco) utilízase como símbolo de sito apartao al qu'ir pra nun molestar á xente. Por eso  aparez en espresióis como 


         "ir a chorar / a pedir / a cantar / a berrar ... al Monte Rondo"


  El intención desta espresión é ferye saber a alguén que ta molestando y, pol tanto, é un xeito de pedirye que pare de fer lo que molesta (chorar, cantar...) ou que lo vaya fer lonxe.

   Exs.:  Á neno, vaite chorar al monte Rondo.

             Ei, rapaces, ¡a berrar al monte Rondo!

             ¡Ai ó!, tabas ben miyor cantando nel monte Rondo.

 

  Agradezo a José Luis Carnota a primeira información  que tuven  deste tipo de ditos, sobre os que despós investiguén un pouco máis en conversacióis con personas da contornada. Esplica José Luis, con mui bon criterio, qu'a claves del uso del topónimo con este significao son dúas: 1) obviamente, a de sito que ta lonxe, especialmente da costa, y 2) a de sito unde se pode obter abondo y de baldre, anque con esforzo. Parece ser que noutros tempos era corrente ir al Monte Rondo, qu'era comunal, pañar gancela pra estrar cuadras y corradas. A xente que nun tía montes en propiedá achegábase aló, primeiro andando pra cortalo y lougo en carro pra recoyelo. Iba xente dende Valdepares, Prendonés, Sueiro, A Ronda, A Rebollada... (esplica Carnota), lo que supón unha distancia considerable y, consecuentemente, un esforzo que provocaría a connotación de castigo que ta presente nesas espresióis (que son equivalentes a 'mandar á merda').


      As connotacióis d'abundancia y esforzo aparecen tamén nel ditame:


             Muito y abondo, nel monte Rondo.


que tamén s'utiliza con un valor irónico pra dicirye a alguén que nun se ye vai dar lo que pide, ou que naide dá duros a cuatro pesetas.


[NOTA: Anque nos mapas el topónimo aparece escrito "Monterrondo" todo xunto, pareceunos qu'a forma máis axeitada pra transcribir na nosa fala estos ditames é mantendo a independencia das dúas palabras, máis tendo en conta qu'os informantes pronunciaron claramente dous acentos d'intensidá, é dicir, dúas palabras tónicas. Na imaxe superior, indícase a ubicación del Monte Rondo, cuas súas coordenadas xeográficas.]


  


martes, 26 de outubro de 2021

ESPAXARELA(D)O, A

         



 adx.  De muitos colores [un paxelo, unha persona pol xeito d'ir vestida].

   Ex.: ¡O Virgen! Sempre compra esas camisas espaxareladas que nun che me gustan miga. // Vas ben espaxarelada pra que se te vexa ben. 


   É similar a axabarado ou axabariado, que xa foi recoyida nos vocabularios de referencia. (Suárez Fernández recoye en Mántaras 'axabarado', mentres que Díaz López y García Galano recoyen 'axavariado', que escriben con "v"). Igual  qu'axabariado, percíbese en espaxarelado un matiz de crítica, de que se considera qu'alguén vai vestido con pouco gusto, porque os colores son demasiados ou combinan mal entre sí.




mércores, 3 de marzo de 2021

SANTO

  





 El adxetivo santo úsase nel espresión 


                   santo dos pés queimados.


É un uso irónico que sirve pra retrucarye a alguén que se chama a sí mesmo "santo", querse dicir, que chufa de portarse ben y nun fer daqué de ruín. É evidente qu'el qu'usa esta espresión considera qu'el outra persona nun ten muito de búa y qu'el sou sito é, máis ben, el inferno.

   Exs: 

       1.

               - ¿¿Eu?? ¡Qu'iba ferlo eu, que sou un santín...!

               - Sí, sí, santín dos pés queimaos...


        2.

               - Déixaye ir col mozo. ¡Si é un santo!

               - Dirás un santo dos pés queimados. Anda, méteye el dedo na boca...

            

              





    

martes, 2 de febreiro de 2021

MAL

 




A nosa palabra tradicional pra referirse á enfermedá é mal. Ex.: Nun sei qué mal ten. que os médicos nun ye poden fer nada. Este significado ta recoyido, entre outros, nel Vocabulario da Veiga de Fernández Vior (1998) y tamén esiste en casteyano, unde xa nun s'utiliza muito na fala habitual (sí na lingua culta ou literaria), mentres qu'en galego-asturiano sigue sendo unha palabra usual nas conversacióis diarias. Peró nun la traigo hoi á Salvadeira por ela mesma, senón porque forma parte dun ditame que nun queremos que s'esqueiza:

                       El mal apanda cabalos.

Quer dicir que cualquera, hasta el máis forte y el que ten máis enerxía, condo ta malo de gravedá, achícase, nun ten agayo pra nada y nun ye queda máis romedio qu'asosegar y tar parao, sin trabayar nin fer miga.


domingo, 20 de decembro de 2020

EMPERICOLA(D)O, -A


 adx. 1. Qu'é máis alto de lo normal y acabao en pico ou punta. Ex.: Vaime a Laura comprar unha bobina de filo branco, qu'este carrete empericolao que coyín nos chinos nun me val pr'á máquina. // Á Ovidio, nun me poñas ese repolo; miyor quero ún destos empericolados. // ¿Pos d'únde sacache ese árbol de Navidá tan empericolao?




2. Mui pinoso [un tarrén, unha costa, unhas escaleiras...]. Ex.: Fun verye a casa, peró quedén nel piso de baxo. ¡Eu nun subo por aquelas escaleiras todas empericoladas! // ¿Fuche de vacacióis a San Francisco? ¿Y tuviche naquela caye empiricolada que sal nas películas?











¡FELICES PASCUAS!











venres, 4 de setembro de 2020

LAGAMAR

 

     Suspendido por un terreno de juego encharcado el Valdelacalzada-Arroyo | Hoy


s. m. 1.  Masa d'augua salada estancada. 2. Fig. Chagoza; tarrén ou prao chen d'augua. 

 Ex.: Deixou un grifo aberto y condo entrén nel baño... Aquelo, mialma, parecía un lagamar. // Chovéu a doiro toda a mañá y ta el campo feito un lagamar.  // Hai que suspender el partido se nun ques que xuguemos nun lagamar. 



mércores, 24 de xuño de 2020

RELAXAR

10 beneficios y propiedades del Jengibre - INCREÍBLES!!


v. tr. Provocar [un alimento] indixestión ou dixestión pesada acompañada de refluxo gástrico.


NOTAS D'USO:
Úsase en oracióis transitivas unde el SUXETO é [el alimento] y el COMPLEMENTO é [el estómago].

  Ex: Nun me botes congro, que sempre me relaxa el estómago.

Tamén s'usa en construcióis medias, unde el SUXETO é [el estómago]:

   Ex.: Eu nun vou recuncar, nun vaya relaxárseme el estómago.

 

domingo, 22 de marzo de 2020

CHEIRAMETODO


Resultado de imagen de emoticono tapandose la nariz   


  Ser un cheirametodo é ser un reparón, un repunante, unha persona que a todo ye pon perós. 2.Tamén s'utiliza para referirse a unha persona estirada, que se ten por superior aos demáis; unha persona fachendosa qu'evita á xente ou as situacióis que considera non axeitadas para ela, por inferiores ou ruías, y que lo fai ver con xestos ou palabras.





  As dúas acepcióis aplícanse tanto a homes como a muyeres. Ex.:

   Esa é unha cheirametodo; nun quer que la vexan con nosoutras porque ye dá vergonza.

Tamén esiste a variante todomecheira, igualmente aplicada a homes y muyeres: un todomecheira / unha todomecheira. Esta variante é máis usada modernamente, mentres qu'el outra xa nun s'escuita tanto y é importante "salvala".



martes, 8 de outubro de 2019

FOCO

                     Resultado de imagen de dibujo comer mucho


El adxetivo foco, que significa 'profundo', tamén pode referirse a personas condo forma parte del espresión

                foco hasta as uñas

que quer dicir 'persona que come muito y parez que nunca ten fartura'. É asomeñao a comichón, golitrón ou fartón, peró sempre col matiz de que a persona parez que nunca dá matado a fame.

MATAR

        Resultado de imagen de dibujo tener mucha hambre


  Esiste unha espresión en Tapia que se diz despós de comer condo se tein muitas ganas:


                            Matén a quen me mataba.


Evidentemente, fai referencia á fame sin nomala, lo que supón un exemplo curioso de alusión y de xogo de palabras na fala popular.